» فرهنگ و هنر » هنرهای دستی و ترسیمی » دنیای درخشان مخمل دوزی: نقش زدن بر تار و پود لطافت
هنرهای دستی و ترسیمی

دنیای درخشان مخمل دوزی: نقش زدن بر تار و پود لطافت

1403/02/05 0055

در این مقاله از موزستان مخمل دوزی به عنوان یکی از هنرهای زیبای دستی بحث خواهیم کرد و به تکنیک‌ها و الگوهای مختلف آن پرداخت خواهیم کرد.

 

هویت ایرانی در تار و پود لطافت: مخمل دوزی سنتی و مدرن

هنری اصیل ایرانی: سفری به دل تاریخچه مخمل دوزی

هنرهای سنتی، گوهرهای گرانبهایی هستند که از دل تمدن های کهن تراشیده شده اند و در گذر زمان، درخشش و اصالت خود را حفظ کرده اند.

 

مخمل دوزی یکی از این هنرهای اصیل ایرانی است که قدمت آن به دوران هخامنشیان باز می گردد. در آن زمان، از مخمل دوزی برای تزیین لباس های درباریان و زینت بخشیدن به اشیاء قیمتی استفاده می شد. شواهد تاریخی نشان می دهد که هنر مخمل بافی نیز همزمان با مخمل دوزی در ایران رونق داشته است و مرغوبیت پارچه های مخمل ایرانی در سراسر آسیا و اروپا زبانزد بوده است. امروزه نیز شهرهای مشهد، اصفهان و تهران، مراکز اصلی تولید پارچه مخمل و مهد هنر مخمل دوزی به شمار می روند.

 

آموزش مخمل دوزی

 

چرا باید مخمل دوزی را یاد بگیرید؟: شکوفایی خلاقیت بر بستر لطافت

مخمل دوزی فراتر از یک هنر تزئینی، دروازه ای است که شما را به دنیای خلاقیت و ظرافت وارد می کند. تصور کنید که با دستان هنرمند خود، طرح هایی زیبا و چشم نواز را بر روی پارچه مخمل نقش می زنید; پارچه ای نرم، لطیف و در عین حال، لوکس و باشکوه.

 

با مخمل دوزی می توانید به ساده ترین اکسسوری های اطرافتان جانی دوباره ببخشید و در آنها جلوه ای از هنر و ذوق ایرانی را به نمایش بگذارید.

 

کاربردهای مخمل دوزی

 

• یقه لباس ها و لبه آستین ها با نقش های مخمل دوزی شده، زیبایی خیره کننده ای پیدا می کنند.

 

• کوسن های ساده، با گل های مخمل دوزی شده، به المان هایی لوکس و چشمگیر در دکوراسیون منزل شما تبدیل می شوند.

  

• کیف های دستی، شال ها و رومیزی های ساده، با هنر مخمل دوزی جان می گیرند و به وسایلی خاص و منحصر به فرد تبدیل می شوند.

 

 • سجاده های نماز با طرح های مخمل دوزی شده، فضایی روحانی و آرامش بخش را برای عبادت ایجاد می کنند.

 

• پرده های ساده منزل شما، با نقش و نگارهای مخمل دوزی شده، جلوه ای اشرافی و فاخر پیدا می کنند.

  

• روتختی ها، بالش ها و روکش صندلی ها نیز با هنر مخمل دوزی زینت می یابند و فضایی گرم و صمیمی را در خانه شما به وجود می آورد.

 

این تنها گوشه ای از دنیای بی کران کاربردهای مخمل دوزی است. کافی است کمی خلاقیت به خرج دهید تا بتوانید از این هنر زیبا برای تزیین هر آنچه دوست دارید، استفاده کنید.

 

مخمل دوزی برای مبتدیان

 

وسایل مورد نیاز برای مخمل دوزی: سادگی، کلید آغاز یک هنر اصیل

یکی از جذابیت های مخمل دوزی، سادگی و در دسترس بودن ابزار و وسایل مورد نیاز آن است. برای شروع این هنر زیبا، به موارد زیر نیاز دارید:

 

1. پارچه مخمل: قطعا مهم ترین عنصر مخمل دوزی، پارچه مخمل است. در انتخاب پارچه مخمل، به کیفیت، ضخامت و رنگ آن دقت کنید. بسته به نوع پروژه ای که در نظر دارید، می توانید از انواع مختلف مخمل، مانند مخمل ابریشم، مخمل پلی استر یا مخمل کش دار استفاده کنید.

 

2. قیچی: قیچی تیز و برنده، برای برش دقیق پارچه مخمل ضروری است.

 

3. نخ های گلدوزی: برای مخمل دوزی از نخ های ابریشم ضخیم، نخ کاموا، نخ گلابتون و یا سایر نخ های گلدوزی با ضخامت های مختلف استفاده می شود. انتخاب نوع نخ به طرح مورد نظر شما و ضخامت پارچه مخمل بستگی دارد.

 

4. کارگاه چوبی: کارگاه چوبی برای ثابت نگه داشتن پارچه مخمل در حین انجام کار ضروری است.

 

5. پارچه تترون: پارچه تترون برای پشت کار مخمل دوزی استفاده می شود تا از نخ های اضافی و گره ها پنهان شود.

 

6. تثبیت کننده: برای ثابت نگه داشتن طرح روی پارچه مخمل قبل از شروع مخمل دوزی می توانید از تثبیت کننده استفاده کنید.

 

7. سوزن: سوزن های مخصوص مخمل دوزی در سایزهای مختلف موجود هستند. انتخاب سایز مناسب سوزن به ضخامت پارچه و نخ مورد استفاده شما بستگی دارد.

 

8. انگشتانه: انگشتانه برای محافظت از انگشت شما در حین سوزن زدن ضروری است.

 

9. طرح: برای مخمل دوزی می توانید از طرح های آماده استفاده کنید و یا طرح مورد نظر خود را روی کاغذ بکشید و سپس آن را به پارچه مخمل منتقل کنید.

 

10. مداد و کاغذ: برای طراحی و انتقال طرح به پارچه مخمل به مداد و کاغذ نیاز دارید.

 

11. خلاقیت و صبر: مهم ترین ابزارهای مخمل دوزی، خلاقیت و صبر هستند.

 

این هنر ظرافت و دقت بالایی را می طلبد و برای خلق آثار زیبا و چشم نواز، صبر و حوصله  و  خلاقیت نیاز دارد.

 

پارچه مناسب مخمل دوزی

 

گام به گام با مخمل دوزی: خلق یک اثر هنری

مخمل دوزی، هنری ظریف و در عین حال، ساده است که با کمی دقت و حوصله می توانید آن را یاد بگیرید. مراحل انجام مخمل دوزی به شرح زیر است:

 

1. انتخاب طرح: طرح مورد نظر خود را انتخاب کنید و یا آن را روی کاغذ بکشید.

 

2. انتقال طرح به پارچه: طرح را به پارچه مخمل منتقل کنید.

 

3. آماده سازی پارچه: پارچه مخمل را داخل کارگاه چوبی قرار دهید و پارچه تترون را پشت آن بچسبانید.

4. انتخاب نخ: نخ مناسب با طرح و ضخامت پارچه را انتخاب کنید.

 

5. شروع مخمل دوزی: با استفاده از سوزن و نخ، طرح را روی پارچه مخمل بدوزید.

 

6. گره زدن: بعد از اتمام کار، گره های نخ را به دقت کوتاه کنید.

 

7. اتو کشی: بعد از اتمام مخمل دوزی، برای زیبایی بیشتر کار، می توانید اتو بخار را روی پارچه بکشید.

 

وسایل مورد نیاز برای مخمل دوزی

 

روش دوخت مخمل دوزی

در هنر مخمل دوزی، طرح‌های اغلب شامل الگوهای مختلفی از کلمات، گل و بوته‌ها هستند. روش‌های مختلفی برای دوخت این نقوش وجود دارد. 

 

روش حلقه زنی

در روش حلقه زنی، نخ از تار و پود عبور کرده و به صورت حلقه‌هایی بر روی سطح پارچه یا دوریکی شی، مانند میله‌ای گرد حلقه می‌زند. پس از اتمام یک ردیف دوخت، میله از میان حلقه‌های نخ خارج شده و برای ردیف‌های بعدی استفاده می‌شود.

 

روش برش نخ

در روش برش نخ، ابتدا بر روی سطح طرح، مقوایی قرار داده شده و سپس دوخت ساتن انجام می‌شود. پس از اتمام دوخت، نخ‌ها از وسط سطح برش داده شده و مقوا از طرح خارج می‌شود. در نهایت، نخ‌های بریده شده در دو طرف طرح قرار می‌گیرند و پس از یکنواخت کردن بلندی آنها، دور طرح را با گلابتون دوزی می‌کنند.

گاهی اوقات، از همان نخ استفاده شده برای دوخت، برای دوزی بخیه‌های طرح یا قلاب دوزی دور آن استفاده می‌شود. به منظور افزایش دوام این دوخت، معمولاً پشت آن را چسب‌زده یا آستر می‌کنند.

 

روش زیگزاگی

در روش زیگزاگی، ابتدا طرح را بر روی پارچه‌ای که به آن لایه چسب (چسابنده) شده، کشیده و یک خط در وسط طرح می‌کشند. سپس با استفاده از نخ یا کاموای نازک پر رنگ، زیگزاک‌های کوچکی با عرض نیم سانتی‌متر به طوری که عرض آن بیشتر از 5 میلی‌متر نباشد، بر روی خط می‌زنند. رج دوم نیز بر روی همین کاموا با استفاده از کاموای کم‌رنگ‌تر، به طوری که به عرض یک سانتی‌متر و از بالا و پایین دو میلی‌متر بیشتر از رج قبل باشد، زیگزاگ زده می‌شود. رج سوم نیز با استفاده از کاموای کم‌رنگ‌تر، روی همین دو رج کاموا، به طوری که عرض زیگزاگ‌ها یک و نیم سانتی‌متر باشد، زیگراگ زده می‌شود.

 

گاهی این کار را تا پنج رج ادامه می‌دهند. باید توجه داشت که در هر رج، نخ کم‌رنگ‌تر از رج قبل باید استفاده شود و زیگزاگ‌ها باید به طوری زده شوند که روی قبلی‌ها را بگیرند.

 

در آخر، سرتاسر طرح را با قیچی نوک تیز از وسط طرح اولیه که نیم سانتی‌متر بود، قیچی می‌کنند.

 

نکات طلایی در مخمل دوزی: ظرافت در تار و پود هنر

برای خلق آثاری زیبا و چشم نواز در مخمل دوزی، به نکات زیر توجه کنید:

 

• از پارچه مخمل با کیفیت و ضخامت مناسب استفاده کنید.

• طرح مورد نظر خود را با دقت انتخاب کنید و آن را به درستی به پارچه مخمل منتقل کنید.

• از نخ های مناسب با طرح و ضخامت پارچه استفاده کنید.

• در حین مخمل دوزی، دقت و ظرافت

• در حین مخمل دوزی، دقت و ظرافت را چاشنی کار خود کنید.

• از گره های کوچک و ظریف استفاده کنید.

• بعد از اتمام کار، گره های نخ را به دقت کوتاه کنید.

• برای زیبایی بیشتر کار، می توانید از اتو بخار استفاده کنید.

• برای تنوع در کار، می توانید از انواع مختلف نخ و珠子 استفاده کنید.

• با خلاقیت خود، طرح های جدید و نو خلق کنید.

• صبر و حوصله داشته باشید و عجله نکنید.

• از مخمل دوزی لذت ببرید و از خلق آثار هنری خودتان راضی باشید.

 

طرح های مخمل دوزی

 

کاربردهای مخمل دوزی: جانی دوباره به اشیاء

مخمل دوزی هنری با کاربردهای فراوان است. شما می توانید از این هنر زیبا برای تزیین انواع اشیاء استفاده کنید، از جمله:

• لباس ها

• کیف و کفش

• رومیزی ها

• کوسن ها

• پرده ها

• سجاده های نماز

• روتختی ها

• بالش ها

• روکش صندلی ها

• تابلوهای هنری

• و هر چیز دیگری که به ذهنتان می رسد

 

مخمل دوزی، هنری برای تمام سلیقه ها

مخمل دوزی هنری جذاب و دوست داشتنی است که می تواند برای افراد با سلیقه های مختلف جذاب باشد. اگر به دنبال هنری ظریف، زیبا و در عین حال، ساده و کاربردی هستید، مخمل دوزی گزینه ای ایده آل برای شما است. با یادگیری این هنر می توانید به خلاقیت خود جولان دهید و اشیاء ساده را به آثار هنری چشم نواز تبدیل کنید.

 

سوالات متداول درباره مخمل دوزی

1. مخمل دوزی چیست؟

مخمل دوزی نوعی سوزن دوزی است که روی پارچه مخمل و برخی از پارچه های دیگر انجام می شود. در این هنر، با استفاده از سوزن و نخ های مختلف، طرح های زیبا و چشم نوازی روی پارچه مخمل ایجاد می شود. بخیه های ایجاد شده در مخمل دوزی شباهت زیادی به بافت مخمل پیدا می کنند.

 

2. قدمت هنر مخمل دوزی به چه دوره ای باز می گردد؟

هنر مخمل دوزی قدمتی طولانی دارد و سابقه آن به دوران هخامنشیان در ایران باز می گردد. در آن زمان، از مخمل دوزی برای تزیین لباس های درباریان و زینت بخشیدن به اشیاء قیمتی استفاده می شده است.

 

3. برای شروع مخمل دوزی به چه وسایلی نیاز داریم؟

خبر خوب این است که برای شروع مخمل دوزی به وسایل زیادی نیاز ندارید. برخی از مهم ترین وسایل مورد نیاز عبارتند از: پارچه مخمل، قیچی، نخ های گلدوزی، کارگاه چوبی، پارچه تترون، سوزن، انگشتانه و طرح دلخواه شما. با تهیه این وسایل می توانید به راحتی کار مخمل دوزی را آغاز کنید.

 

4. چه لوازمی را می توان با مخمل دوزی تزیین کرد؟

کاربرد مخمل دوزی بسیار گسترده است و شما می توانید از این هنر زیبا برای تزیین انواع اشیاء استفاده کنید، از جمله لباس ها، کیف و کفش، رومیزی ها، کوسن ها، پرده ها، سجاده های نماز، روتختی ها، بالش ها، روکش صندلی ها و تابلوهای هنری. درواقع، هر چیزی که به ذهنتان برسد را می توانید با مخمل دوزی زیبا کنید و به آن جلوه ای خاص و منحصر به فرد ببخشید.

 

5. یادگیری مخمل دوزی برای چه کسانی مفید است؟

مخمل دوزی هنری است که برای افراد با سلیقه های مختلف جذاب است. اگر به دنبال هنری ظریف، زیبا و در عین حال، ساده و کاربردی هستید، مخمل دوزی گزینه ای ایده آل برای شما است. با یادگیری این هنر می توانید به خلاقیت خود جولان دهید، اشیاء ساده را به آثار هنری زیبا تبدیل کنید و از تماشای هنر دست خود لذت ببرید.

 

سخن پایانی مقاله مخمل دوزی

مخمل دوزی، هنری اصیل ایرانی با قدمتی دیرینه است. این هنر زیبا، ظرافت و زیبایی را به تار و پود پارچه مخمل می بخشد و از آن برای تزیین انواع اشیاء استفاده می شود. مخمل دوزی هنری ساده و کاربردی است که می تواند برای افراد با سلیقه های مختلف جذاب باشد. با یادگیری این هنر می توانید به خلاقیت خود جولان دهید و از خلق آثار هنری خودتان لذت ببرید.

 

  

گردآوری: بخش فرهنگ و هنر موزستان

 

به این نوشته امتیاز بدهید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

  • ×